| Ağartma: |
Altın gümüş eşyaların
sulandırılmış sülfirik asit (Zaç Yağı) içerisinde temizlenip
oksitlerinden arındırılması. |
| Ajur: |
Altın veya gümüş levhaların
üzerine yapılan motiflerde kıl testere ile lüzumsuz yerlerin
boşaltılarak kafeslerin açılması işlemidir. |
| Akışkanlık:
|
Erimiş alaşımın kalıba iyi
akabilme ve kalıbın tam şeklini alabilme özelliğini gösteren karmaşık
özellik. Genellikle, aşırı ısıyla ve oksitlenme olmadığında artar. Çok
çeşitli deneysel döküm test parçaları tarafından değerlendirilir.
|
| Alaşım, Alaşım Yapmak:
|
İki ya da daha fazla sayıda
metalin, bileşen metallerin ayrı ayrı olduğundan daha iyi ya da daha
dengeli özelliklere sahip olacak şekilde genellikle bir arada eritilerek
oluşturulmuş bileşimi. |
| Alaşım: |
İki veya üç cins metalin
muhtelif oranlarda karıştırılıp eritilmesiyle meydana gelen karışım |
| Alçı: |
Erimiş altın alaşım elde
edilmesi ve modelin tam ayrıntılı olarak kopyalanması için, hızlı-çöken
silis cürufu ve bağlayıcının (etil silisat ya da asit fosfat), form elde
etmek için plastik ya da mum model tarafına dökülüp yakıldığı refrakter
kalıp. |
| Alefi: |
Elmasın pırlanta kesiminde
tabla üzerinde oluşan fasetlere verilen isim |
| Alet ve Malzemeler:
|
Aralarında mandal, kopça,
küpe eli, kanca, döner kanca gibi araçların da bulunduğu altın takı
montajına uygun olarak piyasada bulunan bileşen ya da el yapımı parçalar
|
| Amalgam: |
Metallerin civa ile yaptığı
alaşım |
| Amnyant: |
Altın-gümüş objelerin
üzerine konularak kaynak işlemlerinin yapıldığı yanmaz kağıt |
| Ana Metal: |
Altın, gümüş ve platin grubu
metaller dışındaki hemen tüm metaller (örneğin; bakır, nikel, çinko).
Ancak, alaşım bir araya getirme ya da kaplama yapılan değerli metallerle
de ilişkilidir. |
| Anot: |
Elektroliz işlemlerinde
kullanılan (+) kutup
Elektro kaplama/elektroformlama işleminde metal temin eden pozitif
elektrot. |
| Anti-Eritken Madde: |
Bir takım alanlarının
kaplanması için kullanılan ve kaynağın ıslanmasını ve akmasını önleyen
bir bileşik. |
| Astar: |
Külçe altın veya metal
levhalarının silindirde inceltilerek işlenmeye hazır hale gelmiş hali
|
| Aşırı Isı: |
Döküm sırasında akışkanlık
kazanması için bir metalin ya da sıvılaşmış bir alaşımın erime
noktasının üzerindeki ekstra sıcaklık marjıdır ve erimiş metalin
vaktinden önce donmaksızın kalıbı doldurmasını mümkün kılar.
|
| Ayar (Karat): |
Altının saflık ölçüsü; 24
ayar (karat) = %100 (saf) örneğin; 18 ayar (karat) = 18/24 %75 altın
metal içeriği. Ayrıca, değerli taşların ağırlık birimidir; 1 karat = 100
nokta = 0.2 gram |
| Ayar Damgalama: |
Altın, gümüş ve platin
parçalarının saflığının belirtilmesi için, İngiltere Ayar Damgalama
Yasasına tabi UK altın ayarlama (analiz) dairesi tarafından
damgalanması, ancak diğer ülkelerde genellikle gayri-resmi ayar
damgalamaya başvurulmaktadır. |
| Ayar Kontrolü: |
Değerli metal karışımlarının
saflığının belirlenmesi için değerli metal alaşımının, külçe, ingot,
döküm ürünlerinin ve özellikle altın takıların analizi. |
| Ayar Taşı Suyu: |
Küçük işlemden doğan çizik,
sıyrık, eğe izleri ve ateş lekelerinin giderilmesi için kullanılan
doğal, yumuşak kayağantaşı. 2 mm ile 25 mm2 arasında değişen küçük
çubuklar halinde tedarik edilebilir. Suya batırılarak el eğesi gibi,
genellikle pomzadan sonra ve cilalamadan önce kullanılır. |
| Baget: |
Değerli taşların dikdörtgen
pirizma halinde kesilmiş şekli |
| Bağlantı Kaynağı
|
Elektronik bir kontrol
aygıtıyla sıralanan nokta kaynakların üst üste bindirilmesiyle
kesintisiz sızdırmaz kaynak oluşturan art arda gerçekleştirilen nokta
kaynak uygulaması; tek nokta kaynakta olduğu gibi, elektrotlar çubuk
değil, disk olabilir. |
Başlık / Uç
(Şalümoyla Kaynatma): |
Alev çapını kontrol eden
gaz/oksijen karışımı çıkışının türünü (başlık-karışık ya da
enjeksiyon-karışık) ve büyüklüğünü açıklar. Gaz hızı, alev uzunluğunu
kontrol eder. |
| Başlık: |
Başa konulan süseşyası
tepelik |
| Besleme: |
Döküm katılaştıkça meydana
gelen büzülmenin telafi edilmesi için, döküm yolu, döküm ağızlarından
erimiş durgun metalin döküm kalıplarına beslenmesi için gereken işlem.
Ağırlıktan kaynaklanabilir, aksi takdirde basınçlı olabilir. Beslemenin
yetersiz olması, poroziteye ve çekilme boşluğu kusurlarına yol açar.
|
| Beyaz Radyasyon: |
Tayfın görülebilir ışık
aralığında bulunan, dalgaboyu karışık radyasyon (sözgelimi 400-750 nm).
Bu radyasyon bazı dalga boyu tepe değerlerini (renk şeritleri)
içerebilir, ayrıca kızılötesi ve morötesi radyasyonla da ilişkilidir.
|
| Bezel: |
Elmasın pırlanta kesiminde
tabla üzerinde oluşturulan en büyük yüzeyli sekiz fasetin adı.
|
| Bezeme Süsleme |
Dekore etme |
| Bileği Taşı:
|
Çelik kalemlerin ağzının
keskinleştirildiği dikdörtgen prizma şeklinde sert taş
Bileşim Çubukları Eriyebilir çubuklar, yük cilalama tekerlerine,
cilalama derilerine uygulanır; mum ya da sabun bağlı ince öğütülmüş
oksitlerden yapılır. Renkler, olası oksit ve kesme gücünü
göstermektedir.
Bor Nitrit Pırlantaya yakın sertlikte ve 1900 °C üzerinde kararlı, son
derece yüksek basınç ve sıcaklıklarda üretilen kızıl kara küp taneleri.
Özellikle, elmas ile reaksiyon sorun olduğunda kaplanmış yapışkan madde
olarak kullanılır.
|
| Boraks: |
Teneker diye bilinen boraks,
kimyada sodyum tetraborat diye geçer. Kuyumcula r kaynak yaparken alevin
alevin hararetini arttırmak ve kaynaklanacak kısmın yağ ve oksitlerden
arınması için temizleyizi özelliklerinden yararlanırlar. Kaynak
işleminin vazgeçilmez malzemesidir. |
| Cilalama: |
Genellikle zımparadan sonra,
perdah tozu cilalayıcı bileşenleriyle dolu fırça ya da döner tekerler
kullanılarak metale parlaklığın kazandırıldığı son bitirme aşaması.
|
| Cimar: |
Yüksek ayarla üretilmiş
takılara antik görüntü ve mat has rengi kazandıran kaplama tekniği
güherçile ilave edilerek sodyum klorürlü su ile karıştırılır. Kaplama
yapılacak bu obje bu eriğiye batırılarak işlem tamamlanmış olur.
|
| Çapak: |
Santirfüj veya kum döküm
esnasında taşan ve dökülen parçaların ek yerlerindeki fazlalıklara
denir. |
| Çekme: |
Zımbanın levhayı bir
kalıptan iterek geçirdiği, ancak, levhanın çevresinin radyal çekmenin
engelleneceği şekilde sınırlandırıldığı bir levha presleme işlemi.
Oluşan şekil, zımbanın çevresine çekilir. |
| Çentik: |
Testerenin açtığı gerçek
yarık ya da kanal; ayrıca, malzemenin kesme genişliği ve hacmi de maden
talaşı haline getirilir. |
| Çırak: |
Çerağ-Işık-mum sanata
meraklı aydınlatılması gereken yetenek ve kaabiliyeti keşfedilmiş çocuk.
|
| Dildırma (dekapaj)
|
Dökümden, işlemeden ya da
genellikle kaynaklamadan sonra, seyreltik asit ya da dekapaj banyosuna
daldırılma yoluyla, yüzeydeki oksitlerin ve eritken maddelerin metalden
çözülerek atılması işlemi.
Daldırma Duvarın kendi kalınlığını doldurmasına izin verilen boru-çekme
türü (mandrel çekmenin aksine). Genellikle, gerçek duvar kalınlığı
artar. |
| Derece: |
Pimlerle birbirine bağlanan
dişi erkek çerçeve |
| Derin Çekme
|
Derin presleme işlemi;
zımba, levhayı kalıptan iter ve levhanın kenarının yarıçaptan kontrollü
basınç altında çekilmesine neden olur; böylece nispeten derin şekiller
oluşturur. Boru oluşturma işleminin başlatılması için kullanılabilir.
|
| Derin Kalem:
|
Kafkas kalemi de denilen bu
stil, zemini oyularak motifleri kabartılan bir mücevher bezeme tekniği
|
| Diamantin
|
Elmas tozundan değil,
kireçlenmiş alüminyumdan yapılmış cilalama tozu. |
| Divanhane: |
Osmanlı döneminin yüzük
modası. Otası tektaş kenarları elmaslarla çevrili büyük boy
yuvarlaktaşlı yüzüklere verilen isim |
| Domlama (Kertme)
|
Kubbeli bir çukur oluşturmak
için blok halinde eş küresel oyuk içerisine küre uçlu keskiyle levha ya
da dairenin çekiçlenmesi. Kırpma sonrası, iki eş kubbe içi boş bir küre
oluşturacak şekilde lehimlenebilir. |
| Döküm Tanesi
|
Küçük parçalar ya da taneler
oluşturmak için, erimiş maddenin yavaş yavaş suya dökülerek küçük çakıl
taşı büyüklüğünde parçalara bölünerek eritme ve alaşım yapıını
kolaylaştıracak şekilde hazırlanan metal ya da alaşımlar. Kesilmiş hurda
levhaları, yeniden-eritmenin daha kolaylaştırılması için tane haline
getirilebilir. |
| Döküme elverişlilik |
Bir alaşımın eriyebilme,
kalıba dökülebilme, yeterli akışkanlığı sağlayabilme, kalıp boşluğunun
tam şeklini alabilme ve çatlamadan kalıptan çıkarılabilme özelliği. Tek,
basit bir testle ölçülebilmesi zordur. |
| Döner Döküm |
Erimiş madenin, döner kolun
ortaya yakın kısmından çevredeki kalıbın içerisine enjekte edilmesi için
merkezkaç gücünden yararlanılan döküm yöntemi. Kollar, helezoni yay
biçiminde ya da elektrikli olabilir, genellikle, erimiş madde
sıcaklığıyla tetiklenen döküme hazır sinyal ayarının alınmasıyla
çalışır. |
| Dönme Metal |
Levhanın, istenen şeklin
üzerine güç uygulanarak döner levhaya göre düz bir aletin itilmesiyle
devir yüzeyleri haline getirilmesi. Oluşan duvarı inceltebilir ya da
kalınlaştırabilir. Altın alaşımların çoğunun iyi yanıt vereceği bir
dövülebilirlik ve süneklik gerektirir. |
| Dövme/Dövme Blok |
Çeşitli genişlik ve
derinlikte D-Bölme olukların kesildiği çelik bloklar. Boru bölme
yapımına başlandığında şeritlerin sivri oluk şeklinde çekiçlenmesi ya da
bölme ya da çubuk bölmelerin ayarlanması için kullanılır. |
| Dövülebilirlik
|
Aşırı işlem sertleşmesi ve
çatlama olmaksızın, yoğun olarak çekiçlenebilme ya da haddelenebilme
(yuvarlanabilme) özelliği. Dövülebilirlik, genellikle sıcaklıkla
birlikte artar. |
| Dövülmüş Yarıbitmiş |
Ürün Döküm külçe ile yararlı
ya da standart büyüklüklerde saklanan bitmiş parçalar arasında yer alan
ürünlerdir, genellikle, levha, yaprak, sarılı şerit, daire, çubuk, bar,
bölme halindedirler, çoğunlukla tavlanmışlardır ancak yarı-sert
olabilirler. |
| Elektroformlama |
Özel olarak formle edilen
elektro-kaplama çözeltileri kullanılarak elektrikle iletilen biçimle alt
damarlar (katod) üzerindeki metal tortu (çökelme). Parça duvarı, alt
damarın çıkarılmasına izin verecek kalınlıktadır. Bu parça, daha sonra,
altın takı bileşeni olarak kullanılabilir. |
| Elektrolit: |
Suda elektrik akımını ileten
çözeltiler oluşturan madde |
| Elektroliz: |
Elektrik enerjisinin
kimyasal enerjiye dönüşmesi esnasında meydana gelen işlem maddelerinin
elektrik yardımıyla ayrıştırılması |
| Faset: |
Pırlatnın yüzeylerine
verilen isim |
| Filigran (Telkari) |
Altın - gümüş metal üzerine
yine ince yassı metal tellerden belli süs ve bezeklerin yapılmasıdır. Bu
teller düz, zikzag burmalı, spiral ve örgülü olabilir. Telkari diye
bilinen bu teknikle vav, kake diye isimler alırlar |
| Fire: |
İşlenme anında meydana gelen
metal kayıpları |
| Gısbit |
Mıhlama çapağı |
| Grafit: |
Ametal, toz karbon
|
| Granülasyon Teknik:
|
Altın ve gümüşten yapılmış
çok küçük küreciklerin dekaratif tarzda dizilmelerinden meydana gelen
işlemlerdir |
| Güherçile: |
Barut |
| Güverse: |
Altın ve gümüşten yapılan
minyatür kürecik |
| Hadde: |
Büyükten küçüğe delikleri
numara numara küçülen teli çekerek inceltmede kullanılan çelik alet
|
| Hakkak: |
Çelik kalemlerle metal
üzerine yazı yazan kalemkar |
| Halhal: |
Ayakbileğine takılan zilli
süs eşyası. Ayak bileziği |
| Hamlaç: |
Üfleme borusu. Şalümonun L
şeklinde alev çıkaran ayarlı boru kısmı |
| Hızma: |
Burun deliğinin yanına
takılan süs eşyası |
| Hurda: |
Üretim sırasında işlemdışı
kalmış toz, parça ve madenler ve kullanım değerini yitirmiş, eritilerek
işleme sokulacak takılar |
| Kabaşon: |
Alt tarafı oyuk değerli ve
traşsız taş |
| Kakma: |
Çelik kalem yardımıyla
çökertme tekniği |
| Kal: |
Toprak ve kilden hazırlanan
çukurda kömür ateş yardımıyla metal külçelerin eritme işlemi
|
| Katmer: |
Metal astar ve levhaların
üzerinde oluşan kabuk |
| Katot: |
Elektroliz işleminde (-)
kutup) |
| Kontür: |
Mücevherlerin üst kısmı olan
montürü alttan destekleyen işlenmiş kafesli parçanın ismi |
| Kostik: |
Sodyum hipo sülfat
|
| Külçe: |
24 ayar som altın
|
| Kültüve: |
Havuzlarda istiridyenin
içine boncuk konulup bekletilerek üzeri sedefle kaplanınca elde edilen
suni incilerin ismi |
|
Küpe: |
Kulağa takılan
süs eşyası. |
| Lahit: |
Kafkas Kalemkar ustalarının
çelik üzerine altın kakma tekniği. Demir üzerine açılan kanalların
ağızları dar, dipleri geniş tutularak hazırlanır. Bu kanallara saf altın
çekiçle çakılır. Altınlar iyice yerleştiktan ve çapaklar alındıktan
sonra demir harlı alevde ısıtılır. lav zamanı yağa sokularak su verilir.
|
| Lal: |
Kırmızı renkte süstaşı,
alininyum oksit |
| Lületaşı:
|
Beyaz krem renginde kolay
yontulabilen bir kalker |
| Malgama: |
Altın gümüş gibi metallerin
civa ile yaptığı alaşım. Civa yaldızı tombak |
| Markiz: |
Mekik şeklinde traşlanmış
taşlara verilen ad. |
| Martela: |
Geniş astar yüzeyleri
kalemle düzeltme işlemi |
| Maskala: |
Metal yüzeyleri parlatan
çelik çubuk |
| Mihenk: |
Kalsedon taşı. Altın ayar
tespitinde kullanılır. |
| Mikron: |
Kalınlık ölçü birimi 1mm=100
mikrondur. |
| Milyem: |
24 ayar altının 1000 milyem
olduğu düşünülerek altın alaşımlarının bu değerlere göre tespiti
|
| Montür: |
Taşların monte edildiği
mücevherin üst kısmı |
| Nakkaş: |
Nakşeden nakış yapan bezeyen
usta |
| Necef: |
Dağ kristali, mühür
yapımında kullanılır. |
| Nişadır: |
Amonyak tuzu - Amonyum
Klorür |
| Nitrik Asit:
|
Kezzap |
| Oksit: |
Havadaki nem ile metallerin
üzerinde oluşan pas |
| Ons: |
31,1 gramlık ağırlık ölçüsü
|
| Pafta: |
Kuyumcuları küçük boy vida
yaptıkları alet |
| Perdah: |
Metal üzerindeki pürüzlerin
eğelerle rendelerle düzeltilmesi |
| Pırlanta: |
Elmasın traşlanarak
prizmatik özelliği kazandırılmış hali |
| Pandantif: |
Sarkıtma gerdanlığa verilen
isim |
| Pomza: |
Isıl işlemler yapılırken
mücevherin çabuk ve kolay parlamasını sağlayan yağlı pomad |
| Ramat: |
Kuyumcu atölyelerinin
çöplerinin toplanarak eritilmesi işlemi |
| Rastlama: |
Yaslama tekniği ile altın
mıhlama işlemi |
| Rodaj: |
Rodyum kaplama |
| Rond: |
Yuvarlak |
| Roza: |
Foyasız olarak traşlanmış
elmaş. Felemenk de denir. |
| Rubi: |
Yakut |
| Şalümo: |
Isıtıcı Hamlaç |
| Talaz: |
Dalga bezeme. Kıvrık bezeme
şeklindeki motiflere verilen ad. |
| Tav: |
Altın- gümüş metallerin
ısınma kıvamı |
| Telkari: |
Filigre İnce tellerle bezem
tekniği |
| Teneker: |
Sodyum Tetra Borat. Boraks
|
| Tezyinat: |
Süsleme dekore etme işi
|
| Tombak: |
Bakır üzerine altın, civa
malgamasıyla yapılan kaplama işlemi civa yaldızı |
| Usta: |
Zanaatta yüksek becerisi
olan |
| Vakum: |
Santrifüj döküm yapılacak
alçı derecelerinin içinde hava kalmaması için havanın emilmesi işlemi
|
| Yaldız: |
İnce kaplama . Elektroliz
tekniği ile metalleri değerli metallerle kaplama işlemi |
| Zebercet: |
Sarı yeşilimsi krizolit
|
| Zer |
Altın |
| Zerger |
Kuyumcu |
| Zergeran: |
Savat yapan usta |
| Zernişani: |
Kakma ustası |
| Zift: |
Reçine, horasan, asfalt ve
yağ karışımından oluşan, kuyumcuların üzerinde altın gümüş levhaları
yapıştırarak işledikleri pomad |
| Ziynet: |
Altn gümüş ve değerli
taşlarla yapılan süs eşyası |
| Zümrüt: |
Yeşil renkli berilyum
silikat değerli kristal cevher |
