Platin; madenlerin içinde en
değerlisidir kuyumculukta genelde pırlantalı ürünlerde kullanılır
Platin, periyodik cetvelde Pt simgesi ile gösterilen kimyasal bir
element olup atom numarası 78 dir. Ağır, dövülebilir, sünek, grimsi
beyaz renkli, geçiş metalleri grubunda, kıymetli metallerdendir.
Korozyona dayanıklı olup bazı bakır ve nikel cevherlerinde bulunur.
Kuyumculukta, laboratuar cihazlarında, elektrik kontaktlarında,
dişçilikte ve otomobil egzost kontrol cihazlarında kullanılır.
 |
 |
Platin Madeninin Önemli özellikleri
Platin saf haldeyken gümüşümsü beyaz renklidir. Korozyona
dayanıklıdır. Platin grubu metallerin altı üyesinin de (rutenyum,
rodyum, paladyum, osmiyum, iridyum, ve platin) katalitik özellikleri çok
üstündür. Bu nedenle Platin, otomobillerin egzost sistemlerindeki
katalitik konverterlerde ve bujilerin uçlarında kullanılır.
Platin, yüksek aşınma ve kararma direncinden ötürü ideal bir
hassas kuyumculuk metalidir. Platin altından daha kıymetlidir.
Platin fiyatları, piyasadaki arz-talep dengesine göre değişmekle
birlikte normalde altının iki mislidir. 18. yüzyılda platinin nadir
bulunur oluşu, Kral XV. Louis'nin onu, "krallara layık tek metal" olarak
tanımlamasına neden olmuştur.
Göze çarpan diğer özellikleri arasında; kimyasallara karşı direnç, çok
üstün yüksek sıcaklık özellikleri, ve kararlı elektriksel özellikler
sayılabilir. Platin havada hiçbir sıcaklıkta korozyona uğramaz, ancak
siyanür, halojenler, kükürt, ve alkaliler tarafından korozyona
uğratılır. Hidroklorik asit (HCl) ve nitrik asit (HNO3) içerisinde
çözünmez fakat, kral suyu (aqua regia) olarak bilinen karışımda kloro-platinik
asit oluşturarak çözünür. Bilinen oksidasyon kademeleri +2, +3, ve +4
tür.
Platin Madeninin Kullanım Alanları
• Katalitik konverterlerde katalizör olarak
(benzinli araçların egzost sistemlerinde tercihe bağlı bir bileşen)
• Platin içeren bazı bileşenler, DNA yapısı arasına girme
kabiliyetlerinden ötürü kemoterapi alanında kullanılırlar. Örneğin,
cisplatin, carboplatin ve oxaliplatin bu tür ilaçlar grubundadırlar.
• Platin dirençli termometreler,
• Elektrolizde kullanılan elektrotlar.
Platin Madeninin Tarihçesi
Doğal halde bulunan Platin ve Platin alaşımlarının varlığı
uzun zamandan beri bilinmektedir. Platin, Kristof Kolomb öncesi
Amerikan yerlileri tarafından kullanılmışsa da Avrupalıların bu metalden
ilk defa söz etmeleri 1557 yılına rastlar: bir İtalyan hümanisti olan
Julius Caesar Scaliger (1484-1558), Panama ve Meksika arasındaki bir
Orta Amerika madeninde bulunan bu gizemli metalden bahsederken onu,
"şimdiye dek bilinen hiçbir İspanyol sanatıyla ergitilemeyen" olarak
tanımlamıştır.
İspanyollar metali ilk olarak Kolombiya'da bulduklarında ona "platina"
veya "küçük gümüş" adını vermişlerdir. Platini gümüş cevherleri
içerisinde istenmeyen bir empürite olarak görmüşler ve çoğunlukla da
atmışlardır.
Platin ilk olarak Antonio de Ulloa ve Don Jorge Juan y Santacilia
adlı iki astronom tarafından keşfedilmiştir. Her ikisi de İspanya Kralı
V. Philip tarafından 1735-1745 arasında Peru'daki bir keşif gezisi için
görevlendirilmişti. Ulloa, platina"yı, New Granada'da (Kolombiya)
altınla birlikte bulunan ve işlenemeyen metal olarak tanımladı.
Ulloa'nın gemisine dönüş yolculuğunda İngilizler tarafından el konuldu
ve İngiltere'ye götürüldü. Kendisine iyi davranıldı, hatta Royal
Society'ye üye bile yapıldı. Ancak bu bilinmeyen metalden bahsetmesi,
hakkında yayın yapması 1748'e kadar yasaklandı. Oysa Charles Wood bu
gelişmelerden bağımsız olarak 1741'de metali ayrıştırmıştı.
Uzun yıllar boyunca uzunluk ölçüsü birimi "metre"nin tanımı, Sevr'deki
(Fransa) Bureau International des Poids et Mesures'de bulunan
platin-iridyum alaşımından yapılmış bir çubuk üzerindeki iki işaret
arasındaki mesafe olarak tanımlanmıştır. Yine aynı şekilde
platin-iridyum alaşımından yapılmış bir silindir de kilogram standardı
olarak aynı yerde bulunmaktadır. Platin, standard hidrojen elektrodu'nun
tanımında da kullanılmaktadır.
|
